Beaumaris – Hanes Byr

Sefydlwyd yr hen fwrdeistref a thref fodern Biwmares gan Frenin Seisnig, Edward 1, oherwydd ei gastell o'r 13eg ganrif. Unig bwrpas y dref garsiwn a adeiladwyd ar dir oedd yn wag tan hynny oedd i gyflenwi anghenion llu milwrol y castell mewn gwlad a ymddangosai'n fygythiol. Roedd gan ddinasyddion gwreiddiol Biwmares un o'r garsiynau cryfaf yn Ewrop ac eto nid oedd gan y dref y gwladychwyr amddiffynfeydd rhag ymosodiad nes i fur gael ei adeiladu o'i chwmpas yn 1410.

Gyda threigl amser datblygodd y dref garsiwn yn dref sirol i ynys Môn ac yn fuan dechreuodd y Cymry, nad oedd croeso iddynt ar y cychwyn, ymsefydlu ynddi. Fan hyn roedd y prif lysoedd barn. O ganol y 16eg cynhaliwyd etholiadau yma. Cynhaliwyd digwyddiadau cymdeithasol y sir megis y rhai'n ymwneud â helfa ynys Môn yma hefyd. Roedd yr holl weithgareddau hyn yn denu bonedd ynys Môn i Fiwmares gan fod angen lle addas ar gyfer cyfarfodydd a chynulliadau. O yn gynnar iawn yn y 18fed ganrif y Bull oedd y lle hwnnw.

BEAUMARIS - Hanes y dref
Llyfr diddorol iawn a olygir gan Robert Williams

Ar un adeg roedd arfordir de ddwyrain ynys Môn yn ganolfan bwysig i ddiwylliant a rheolaeth y Cymry. Penderfynodd goresgynwyr o Loegr adeiladu amddiffynfa gadarn yn y berfeddwlad Gymreig hon. Codwyd castell ar 'gors hardd', Beau Mareys, ger y môr.

Erbyn heddiw, canrifoedd wedyn, mae tref fach Biwmares gyda'r rhai mwyaf diddorol ym Mhrydain. Mae'r hanes cyffrous a'r lleoliad ysblennydd yn denu ymwelwyr o bedwar ban y byd i'r Safle Treftadaeth Byd.

Mae copïau o'r llyfr ar gael o'r Bull.
Pris: £10 yr un (postio am ddim o fewn gwledydd Prydain)